Bilgi Kanalı

Alp Er Tunga sagusunda anlatılanları öykülendirme
Alp er tunga, m.ö. vıı. yüzyılda yaşamış kahraman ve çok sevilen bir saka hükümdarıdır.

Alp er tunga orta asya'daki bütün türk boylarını birleştirerek hâkimiyeti altına almış daha sonra kafkasları aşarak anadolu suriye ve mısır'ı fethetmiş ve saka devletini kurmuştur. alp er tunga'nın hayatı savaşlarla geçmiştir. uzun süre mücadele ettiği iranlı medlerin hükümdarı keyhusrev 'in davetinde hile ile öldürülmüştür. alp er tunga ile iranlı med hükümdarları arasındaki bu mücadelelerin hatıraları uzun asırlar hem türkler hem iranlılar arasında yaşatılmıştır. alp er tunga, asur kaynaklarında maduva, heredot'ta madyes, iran ve islâm kaynaklarında efrasyab adlarıyla anılmaktadır.

orhun yazıtlarında "dokuz oğuzlar" arasında "er tunga" adına yapılan "yuğ" merasiminden söz edilmektedir. turfan şehrinin batısında bulunan "bezegelik" mabedinin duvarında da alp er tunga'nın kanlı resmi bulunmaktadır. "divan ü lügat-it türk" ün yazarı kaşgarlı mahmud'a ve " kutadgu bilig" yazarı yusuf has hacip'e göre "alp er tunga" iran destanı "şehname" deki büyük ve efsanevî turan hükümdarı "efrasiyab"dır. divan ü lûgat-it türk'de turan hükümdarlığının merkezi olarak "kaşgar" şehri gösterilmektedir. islâmiyeti kabul etmiş olan karahanlı devleti hükümdarları da kendilerinin "efrasyap" sülalesinden geldiklerine inanmışlar ve bunu ifade etmişlerdir. moğol tarihçisi cüveyni de uygur devletinin hükümdarlarının da efrasyap soyundan olduğunu yazmaktadır. şecere-i terakime'ye göre selçuklu sultanları kendilerini efrasyab soyundan kabul ederlerdi. sovyet sosyalist cumhuriyetler birliğıinin dağılmasından sonra iletişim kurmak imkânı bulduğumuz ve rusların yakut adını verdiği türk gurup aslında kendilerine saka dediklerini söylemişlerdir. tarih içinde kaybolduğunu düşündüğümüz saka türklerinin az da olsa bir bölümünün bugün hayatiyetlerini sürdürmeleri pek çok meselenin yeniden araştırılarak doğruların ortaya çıkmasına yardımcı olabilecektir.tarihçi mesudî de m.s. 7. yüzyılın başındaki köktürk hakanının "efrasyab" soyundan olduğunu yazmaktadır. bütün bu bilgilerden hareketle "tunga alp" le ilgili efsanelerin kök türklerden önce doğu ve orta tiyanşan alanında yaşayan türkler arasında meydana geldiğini ve bu destanın daha sonraları kök türk ve uygurlar arasında yaşayarak devam ettiğini göstermektedir.alp er tunga destanının metni bu güne ulaşamamıştır. bir kısmından yukarıda bahsettiğimiz kaynaklarda bu değerli saka hükümdarı ve kahramanı hakkında bilgiler ve bir de sagu (ağıt) tesbit edilmiştir:

alp er tunga öldü mü

dünya sahipsiz kaldı mı
korkak öcünü aldı mı
şimdi yürek yırtılır

felek yarar gözetti
gizli tuzak uzattı
beğlerbeyini kaptı
kaçsa nasıl kurtulur

erler kurt gibi uludular
hıçkırıp yaka yırttılar
acı seslerle bağırdılar
ağlamaktan gözleri kapandı

beğler atlarını yordular
kaygı onları durdurdu
benizleri yüzleri sarardı
safran sürülmüş gibi oldular

kutadgu bilig'de "alp er tunga" hakkında şu bilgi verilmektedir: " eğer dikkat edersen görürsün ki dünya beyleri arasında en iyileri türk beyleridir. bu türk beyleri arasında adı meşhur ikbali açık olanı tonga alp er idi. o yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi. ne seçkin, ne yüksek, ne yiğit adam idi ; zaten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur. iranlılar ona efrasiyap derler; bu efrasiyap akınlar hazırlayıp ülkeler zaptetmiştir. dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için pek çok fazilet, akıl ve bilgi lâzımdır. iranlılar bunu kitaba geçirmişlerdir.kitapta olmasa onu kim tanırdı." bugünkü bilgilerimize göre alp er tunga ile ilgili en geniş bilgi iran destanı şehname'de tesbit edilmiştir. şehname'nin başlıca konularından biri iran -turan savaşlarıdır. bu destana göre en büyük turan kahramanı önce şehzade sonra hükümdar olan efrasyap'tır.şehname'deki alp er tunga ile ilgili bilgiler şöyle özetlenebilir:

"turan şehzadesi efrasyap babasının isteği üzerine iran'a harp açtı. iki ordu dihistan'da karşılaştılar.boyu servi, göğsü ve kolları arslan gibi ve fil kadar kuvvetli olan efrasyap, iranlı'ları yendi. iran padişahı efrasyap'a esir düştü. iran'ın ilk intikamını o zaman iran'a bağlı olan kabil padişahı zal aldı. zal başarılı olmasına rağmen iran şahının öldürülmesini engelleyemedi. efrasyab iran'ı ele geçirmek için yeni bir savaş açtı. iran'ın yetiştirdiği en büyük kahramanlardan zal oğlu rüstem efrasyab'ın üzerine yürüdü.. efrasyab ile zal oğlu rüstem arasında bitmez tükenmez savaşlar yapıldı. iran tahtında bulunan keykâvus, hem oğlu siyavuş'u hem de zal oğlu rüstem'i darılttı. siyavuş efrasyap'a sığındı . siyavuş'un turan'da bulunduğu sırada evlendiği türk beyi piran'ın kızından bir oğlu oldu. siyavuş oğluna babası keyhusrev'in adını verdi. efrasyab uzun yıllar turan'da hükümdarlık etti. iran'lılar siyavuş'un oğlu keyhusrev'i kaçırarark iran tahtına oturttular. keyhusrev zaloğlu rüstem'le işbirliği yaptı ve turan ordularını yendi. keyhusrev ile efrasyap defalarca savaştılar. sonunda ordusuz kalan efrasyap keyhusrev'in adamları tarafından öldürüldü. şehname'de efrasyap adıyla anılan turan hükümdarı alp er tunga'nın iran hükümdarlarına sık sık yenildiği anlatılmaktadır. ancak iran turan savaşlarında iran hükümdarları sürekli değişmiş ı4o yıl yaşadığı rivayet edilen alp er tunga ise mücadeleye devam etmiştir. bu durum efrasyap'ın başarısız olmadığını gösterir. gerçek destan metni bulunduğu takdirde bu destanla ilgili daha sağlıklı değerlendirmeler yapılabilir görüşündeyim.

EkleBunu Sosyal Paylaşım Butonu
  • Yorum yaz!
  • Baglanti
    • Yorum yaz! : Arkadasina Gonder!
    1yorum yazilmistir

    1. Yazan: | Tarih: 2008-10-14 11:18:16 Saat: 2008-10-14 11:18:16
      Konu: alper tunga destanı
      çok saolun çok gerekliydi...

      Baglanti >

    <<Önceki Sayfa |/ |Sonraki Sayfa>>

    Kategoriler

    Son Yazılar

    Bağlantılar

    Son Yorumlar


    Trafik

    • Copyright © 2007 - Bilgi Kanalı
    Tema Tasarım:Smashing Magazine.